توکن اسکم را با دو تله می‌شناسیم: هانی پات که قرارداد اجازهٔ فروش نمیدهد، و راگ پول که سازنده نقدینگی را بیرون میکشد. هر دو با ابزارهای رایگان مثل rugcheck و honeypot.is پیش از خرید قابل بررسی‌اند، اما تمرکز عرضه و سابقهٔ سازنده مهم‌تر از اختیارات قرارداد است.
بیشتر راهنماهای فارسی دربارهٔ تشخیص توکن اسکم یک فهرست از چک‌ها می‌دهند و تمام. مشکل اینجاست که هیچ‌کدام نمی‌گویند کدام چک واقعاً چیزی را جدا میکند.
برای همین، به‌جای اینکه فقط فهرست را تکرار کنیم، همان چک‌ها را روی یک نمونهٔ واقعی اجرا کردیم: ۴۵ توکن سولانا که در ۳۱ آگوست ۲۰۲۶ برای دیده شدن پول تبلیغات داده بودند. نتیجه غافلگیرکننده بود — سه چکی که تقریباً هر چک‌لیستی اول از همه می‌گوید انجام بده، روی این نمونه عملاً هیچ توکنی را رد نکردند.
نکات کلیدی
- دو تله وجود دارد: هانی پات در کد قرارداد، و راگ پول در کیف پول سازنده. مکانیزمشان فرق دارد و ابزار تشخیصشان هم.
- اختیار ضرب و انجماد در سولانا برای صددرصد نمونهٔ ما بسته بود، چون لانچپدها خودکار این کار را میکنند. این چک دیگر تقریباً هیچ قدرت تفکیکی ندارد.
- چیزی که واقعاً جدا میکند تمرکز عرضه است: میانهٔ سهم ده هولدر اول در نمونهٔ ما ۷۷٫۶ درصد بود.
- بیشتر این توکن‌ها بدون هیچ کلاهبرداری‌ای هم می‌میرند؛ طبق پژوهش کوین‌گکو، حدود ۶۹ درصد توکنهای pump.fun آخرین معامله‌شان در همان روز ساخته شدن بوده است.
- گزارش تمیز یعنی تلهٔ ساختاری پیدا نشد، نه اینکه توکن امن است. فروش تدریجی سازنده هیچ کد خرابی لازم ندارد.
راگ پول و هانی پات چه فرقی دارند؟
این دو را معمولاً یکی می‌گیرند، در حالی که دو چیز کاملاً متفاوت‌اند.
هانی پات یک مشکل کد است. قرارداد طوری نوشته شده که خرید انجام میشود ولی فروش نه — یا تکس فروش آن‌قدر بالاست که عملاً چیزی به شما نمی‌رسد. چون در کد است، میشود پیش از خرید و بدون خرج کردن پول تشخیصش داد.
راگ پول یک مشکل رفتاری است. کد ممکن است کاملاً سالم باشد؛ سازنده صرفاً نقدینگی استخر را بیرون میکشد و قیمت لحظه‌ای به صفر می‌رسد. این را نمی‌شود از قبل «اثبات» کرد، فقط میشود احتمالش را از روی نشانه‌ها برآورد کرد: چقدر از عرضه دست چند کیف پول است، سازنده قبلاً چه کرده، نقدینگی چقدر عمق دارد.
تفاوت عملی مهم است: برای اولی یک تست قطعی دارید، برای دومی فقط قضاوت احتمالی.
چند درصد این توکن‌ها واقعاً صفر می‌شوند؟
عددی که همه‌جا نقل میشود این است که «۹۸٫۶ درصد توکنهای pump.fun کلاهبرداری‌اند». این نقل‌قول دقیق نیست و ارزش دارد که یک بار درست گفته شود.
آن عدد از گزارش می ۲۰۲۵ شرکت Solidus Labs می‌آید و چیزی که واقعاً اندازه گرفته این است: از بیش از هفت میلیون توکنی که دست‌کم پنج معامله داشته‌اند، تنها حدود ۹۷ هزار توکن نقدینگی بالای ۱٬۰۰۰ دلار را حفظ کرده‌اند. رقم ۹۸٫۶ درصد از همین دو عدد به‌دست آمده، نه از شمردن موارد کلاهبرداری. یعنی این یک سنجهٔ نقدینگی است، نه نرخ تقلب. خود pump.fun هم این گزارش را رد کرد. و یک نکتهٔ لازم برای انصاف: Solidus Labs مالک TokenSniffer است، یعنی شرکتی که آمار تقلب را منتشر میکند خودش اسکنر می‌فروشد.
عدد تازه‌تر و تمیزتری هم هست. بخش پژوهش کوین‌گکو در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶ روی ۱۸٫۶۷ میلیون توکن از ژانویهٔ ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۶ گزارش داد:
| یافته | سهم |
|---|---|
| آخرین معامله در همان روز ساخته شدن | ۶۸٫۶۷٪ |
| توقف معامله تا پایان روز بعد | ۸۰٫۳۷٪ |
| بیش از ۹۰ روز دوام آورده | ۴٫۵۵٪ |
این هم نرخ تقلب نیست — کوین‌گکو خودش توضیح میدهد که معیارش آخرین معامله روی منحنی اولیه است و توکن‌هایی که به بازار اصلی می‌رسند عمرشان کمتر از واقع ثبت میشود. ولی برای خریدار نتیجه یکی است: بیشتر این توکن‌ها بدون اینکه کسی لازم باشد کلاهبرداری کند، ظرف یک روز رها می‌شوند.
چک‌های مکانیکی واقعاً چه چیزی را فیلتر میکنند؟
اینجا بخشی است که در راهنماهای دیگر پیدا نمی‌کنید. ما ۴۵ توکن سولانا را از فهرست توکن‌هایی که در دکس‌اسکرینر برای تبلیغ پول داده بودند برداشتیم و روی همه‌شان همان چک‌های استاندارد را با API عمومی rugcheck و GoPlus اجرا کردیم.
نتیجه:
| چک | چند تا از ۴۵ پرچم خوردند؟ |
|---|---|
| اختیار ضرب هنوز باز است | ۰ |
| اختیار انجماد هنوز باز است | ۰ |
| تکس انتقال دارد | ۰ |
| سازنده سابقهٔ راگپول دارد | ۷ |
| نقدینگی کمتر از ۱۰۰٪ قفل است | ۱۰ |
| اصلاً جفت معاملاتی ندارد | ۱۱ |
| نقدینگی زیر ۱۰٬۰۰۰ دلار | ۱۹ |
| شبکهٔ کیف پول مرتبط شناسایی شد | ۲۰ |
| ده هولدر اول بیش از ۳۰٪ عرضه | ۳۹ |
سه ردیف اول همان‌هایی هستند که هر چک‌لیستی اول از همه می‌گوید نگاه کن — و هیچ‌کدام حتی یک توکن را رد نکردند. دلیلش ساده است: لانچ‌پدهایی مثل pump.fun این اختیارات را بهصورت خودکار باطل میکنند. پس یک خریدار که فقط این سه چک را انجام دهد، روی تک‌تک این ۴۵ توکن چراغ سبز میگیرد.
چیزی که واقعاً جدا کرد، پایین جدول است. میانهٔ سهم ده هولدر اول ۷۷٫۶ درصد بود و ۲۴ درصد نمونه اصلاً جفت معاملاتی قابل معامله‌ای نداشت. از ۳۳ توکنی که هر سه چک مکانیکی را پاس کردند، ۲۹ تا تمرکز عرضهٔ بالای ۳۰ درصد داشتند. در نهایت فقط ۴ توکن از ۴۵ از همهٔ چک‌ها سالم بیرون آمدند.
دو هشدار لازم دربارهٔ این عددها. اول اینکه نمونه کوچک است و سوگیری دارد: این‌ها توکن‌هایی‌اند که کسی برایشان پول تبلیغات داده، یعنی تهاجمی‌ترین بخش بازار. دوم اینکه میانهٔ سن این توکن‌ها حدود ۸ ساعت بود، و در یک توکن هشت‌ساعته تمرکز بالای عرضه تا حدی طبیعی است چون هنوز تعداد هولدرها کم است. تمرکز را باید همیشه کنار سن توکن خواند.
اختیارات قرارداد را کجا ببینیم؟
با اینکه این چک روی توکنهای لانچ‌پدی قدرت تفکیک ندارد، برای توکن‌هایی که خارج از لانچ‌پد ساخته شده‌اند هنوز مهم است.
سولانا. طبق مستندات خود سولانا، اختیار ضرب حسابی است که اجازه دارد واحد جدید بسازد و عرضه را بالا ببرد، و اختیار انجماد حسابی است که اجازه دارد توکن را در کیف پول شما قفل کند طوری که نتوانید منتقل یا برنش کنید. هر دو باید باطل شده باشند. باطل کردن دائمی است و برگشت ندارد. از این دو، اختیار انجماد برای خریدار خطرناک‌تر است: عملاً نسخهٔ بومی هانی پات در سولاناست.
اتریوم و شبکههای مشابه. سورس قرارداد باید تأییدشده باشد و مالکیت واگذار شده باشد. اما یک تصحیح مهم: قرارداد ارتقاپذیر به‌تنهایی پرچم قرمز نیست. وقتی همین بررسی را روی قرارداد USDC اجرا کردیم، پرچم پروکسی بودن روشن شد. مسئله این نیست که قرارداد قابل ارتقاست، مسئله این است که کلید ارتقا دست کیست.
نقدینگی و هولدرها چه چیزی لو می‌دهند؟
نقدینگی قفل‌شده یعنی سازنده نمی‌تواند فوراً استخر را خالی کند. ولی دو چیز را با هم اشتباه نگیرید: قفل بودن نقدینگی با کافی بودن آن فرق دارد. در نمونهٔ ما میانهٔ نقدینگی ۸٬۸۲۸ دلار بود و ۵۶ درصد زیر ۱۰ هزار دلار. مارکت‌کپ چند میلیونی روی چند هزار دلار نقدینگی یعنی قیمت روی کاغذ است، نه در عمل.
برای هولدرها، ابزار bubblemaps.io خوشه‌های کیف پول به‌هم‌مرتبط را تصویری نشان میدهد. نمونهٔ مستندش پروندهٔ توکن RugProof است: در ۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ بابلمپس گزارش داد که کیف پول سازنده به ۱۶۲ کیف پول سول فرستاده و آن کیف پول‌ها ۵۰ درصد عرضه را در زمان عرضه خریده‌اند. توجه کنید که این یک هشدار و اتهام بود، نه سرقتی که اثبات شده باشد — ولی الگو دقیقاً همان چیزی است که باید دنبالش بگردید: یک نفر که خودش را جای «جامعهٔ خریداران» جا زده.
تست فروش: آیا اصلاً می‌توانید بفروشید؟
برای اتریوم، بیانبی چین و بیس، سایت honeypot.is یک خرید و یک فروش را شبیهسازی میکند و تکس هر دو طرف را نشان میدهد، بدون اینکه لازم باشد خودتان چیزی بخرید. API عمومی و رایگان GoPlus هم همین کار را برای شبکههای بیشتری انجام میدهد و علاوه بر تکسها، اختیارات مالک و قابلیت ضرب را برمیگرداند.
دو نکتهٔ لازم. اول، خود honeypot.is صریحاً هشدار میدهد که این روش خطاناپذیر نیست و «اینکه الان هانی پات نیست، یعنی نمی‌شود بعداً بشود» — تکسها در بسیاری از قراردادها قابل تغییرند. دوم، برخلاف چیزی که خیلی جاها نوشته میشود، rugcheck فروش را شبیهسازی نمی‌کند؛ ابزار ساختاری است و توزیع هولدرها، اختیارات و نقدینگی را بررسی میکند. برای تست فروش سراغ ابزاری بروید که واقعاً معامله را شبیهسازی میکند.
سازندهٔ توکن را چطور چک کنیم؟
این چک در نمونهٔ ما برای ۷ توکن از ۴۵ پرچم خورد و از نظر ارزش عملی جزو بهترین‌هاست، چون مستقیم به رفتار گذشتهٔ یک انسان نگاه میکند نه به کد.
گزارش rugcheck مستقیم می‌گوید سازنده سابقهٔ توکنهای راگ‌شده دارد یا نه، چند توکن دیگر ساخته، و موجودی خودش از توکن چقدر است. اگر سازنده سهم خودش را پیش از شما فروخته باشد، این را می‌بینید. یک نشانهٔ دیگر هم هست: اگر کیف پول سازنده تازه ساخته شده و از یک کیف پول بی‌تاریخچه شارژ شده، یعنی عمداً یک قدم از زنجیرهٔ قبلی فاصله گرفته است.
راگ آرام: وقتی گزارش تمیز است و باز هم می‌بازید
اینجا مهم‌ترین محدودیت کل این چک‌لیست است.
سازنده لازم نیست هیچ کد خرابی بنویسد یا نقدینگی را یک‌باره بکشد. کافی است طی چند هفته سهم خودش و نزدیکانش را آرام‌آرام بفروشد، در حالی که پروژه ظاهراً زنده است. هیچ ابزاری این را از قبل به شما نشان نمیدهد، چون تا لحظه‌ای که اتفاق بیفتد هیچ قانونی نقض نشده.
یک نکتهٔ اصطلاح‌شناسی هم لازم است: برای این رفتار اسم‌های مختلفی به کار می‌رود و تعریف واحدی پشتشان نیست. شرکت‌های امنیتی مختلف «راگ نرم» را به سه معنای متفاوت — فروش داخلی، تبلیغات فریبنده، و خروج ناگهانی نقدینگی — به کار برده‌اند. پس به اسمش تکیه نکنید؛ به مکانیزمش نگاه کنید.
راه عملی: برای هولدهای بلندتر روی کیف پول‌های بزرگ الرت بگذارید و چک تمرکز هولدرها و وضعیت سازنده را هر چند روز تکرار کنید. این یک بررسی یک‌باره نیست.
چک‌لیست ۶۰ ثانیه‌ای، به ترتیب اهمیت
ترتیب زیر بر اساس همان چیزی است که در نمونهٔ ما واقعاً تفکیک ایجاد کرد، نه ترتیب مرسوم:
- تمرکز عرضه: ده هولدر اول چند درصد دارند (بدون احتساب صرافی و قرارداد)؟ این را کنار سن توکن بخوانید.
- شبکهٔ کیف پول‌ها: در بابلمپس یا بخش Insiders گزارش، خوشه‌های به‌هم‌وصل دیده میشود؟
- عمق نقدینگی: نسبت نقدینگی به مارکت‌کپ منطقی است، یا قیمت روی کاغذ است؟
- سازنده: سابقهٔ راگ دارد؟ سهم خودش را فروخته؟
- تست فروش: روی شبکههای پشتیبانی‌شده، شبیهسازی فروش سبز است و تکس زیر ۱۰ درصد؟
- اختیارات قرارداد: ضرب و انجماد باطل شده‌اند؟ (کم‌ترین قدرت تفکیک، ولی هزینه‌اش صفر است.)
و بعد از همهٔ این‌ها، سایز. اندازهٔ پوزیشن در این دسته از دارایی‌ها یعنی پولی که اگر کاملاً صفر شد، چیزی در زندگی شما عوض نشود. مدیریت ریسک و سایز پوزیشن و ریسک کل حساب در این دسته مهم‌تر از هر جای دیگری‌اند، چون احتمال صفر شدن کامل واقعی است. اگر می‌خواهید ببینید بررسی بنیادی یک توکن جاافتاده چه شکلی است، تحلیل بنیادی هایپ نمونهٔ متفاوتی از این کار است.
این مقاله آموزشی است و پیشنهاد خرید نیست. هیچ ابزاری امنیت را تضمین نمی‌کند و این چک‌لیست فقط تلههای قابل‌تشخیص را حذف میکند. عددهای این مقاله اندازهگیری یک نمونهٔ کوچک و سوگیردار در یک روز مشخص‌اند و روش کلاهبرداران هم مدام عوض میشود. در این دسته از دارایی‌ها، از دست رفتن کل سرمایه یک نتیجهٔ متداول است، نه استثنا.
پرسش‌های متداول
هانی پات در کد قرارداد است: میگذارد بخرید ولی جلوی فروشتان را میگیرد، یا با تکس فروش خیلی بالا فروش را بیارزش میکند. راگ پول در کیف پول سازنده است: نقدینگی استخر را بیرون میکشد و قیمت عملاً صفر میشود. هانی پات را میشود با شبیهسازی فروش پیش از خرید تشخیص داد؛ راگ پول را فقط میشود بهصورت احتمال برآورد کرد.
